καπιταλισμός

Ο καπιταλισμός είναι το οικονομικό σύστημα στο οποίο τα μέσα παραγωγής διαχειρίζονται και κατέχουν κυρίως ιδιώτες και το κεφάλαιο που ελέγχουν αυτοί επενδύεται στην παραγωγή, την κατανομή, το εμπόριο και την κατανάλωση με αποκλειστικό σκοπό το κέρδος. Το οικονομικό σύστημα αυτό άρχισε να εμφανίζεται τον 17ο αιώνα αλλά πήρε μεγάλες διαστάσεις από τη Βιομηχανική Επανάσταση και μετά, ξεκινώντας από τη Μ. Βρετανία και την Βόρεια Ευρώπη γενικότερα και εξαπλώθηκε σε όλον τον κόσμο.
Ο Καρλ Μαρξ είχε προτείνει την υπόθεση ότι ο καπιταλισμός μαθηματικά θα καταλήξει σε ένα σύστημα οικονομικής διαχείρισης το οποίο θα φτάσει να χαρακτηρίζεται από αστάθεια , αντινομίες και κοινωνική αδικία όπως και επιθυμία των λίγων για άκρατο πλουτισμό. Αυτό ο Μαρξ το αποδείκνυε με μια διαδοχή επιχειρημάτων που είχε ως εξής: Το εργατικό δυναμικό αποτελεί ένα προϊόν το οποίο όπως κάθε προϊόν πληρώνεται στην αξία του. Η διαφορά όμως του εργατικού δυναμικού από τα υπόλοιπα προϊόντα είναι ότι έχει την ιδιότητα να παράγει υπεραξία. Άρα η αξία της είναι το κόστος της αναπαραγωγής του, δηλαδή το κόστος των αγαθών και των υπηρεσιών που χρειάζεται ένας εργάτης για να μπορέσει να εργαστεί. Το κόστος βέβαια αυτό διαφέρει από χώρα σε χώρα όπως και από εποχή σε εποχή. Ο Μαρξ λοιπόν προέβλεψε ότι μια μέρα θα αυξηθούν τόσο πολύ οι ανάγκες του εργατικού δυναμικού (και δικαίως), ώστε δεν θα τους φτάνουν οι αποδοχές τους και σε συνδυασμό με την αδηφάγα επιθυμία των εχόντων τον πλούτο στα χέρια τους για περαιτέρω πλουτισμό, το σύστημα θα κινδυνεύσει με κατάρρευση. Ωστόσο πάντα έλεγε και αυτό εν τέλει αποδείχτηκε σωστό εμπειρικά, ότι το σύστημα θα καταφέρει να αναγεννάται και να εκπλήττει με την ευρηματικότητά και την προσαρμοστικότητά του.
Φτάνοντας λοιπόν σήμερα στην εποχή του ώριμου καπιταλισμού και της επικράτησης της τεχνολογίας, η αξία του εργατικού δυναμικού ενσωμάτωσε τη συμμετοχή της εργατικής τάξης στην καταναλωτική κοινωνία και ως φυσικό επακόλουθο στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Έτσι το ένα κομμάτι ψωμί των αρχών του προηγούμενου αιώνα, έγινε καταρχήν αποταμίευση σε τραπεζικό λογαριασμό και μετέπειτα κατανάλωση, πιστωτικές κάρτες, ενυπόθηκα δάνεια και ίσως και λίγες μετοχές της εταιρίας στην οποία εργάζεται. Τα τραπεζικά ιδρύματα λοιπόν μοίρασαν δάνεια για αγορά κατοικίας αφειδώς, σε μεγάλο αριθμό ανθρώπων παγκοσμίως. Έτσι η τράπεζα σου έδινε στεγαστικό δάνειο (μέχρι πρότινος), έχοντας ως μοναδική εγγύηση την αξία του σπιτιού, το οποίο θα ανήκει στην τράπεζα μέχρι εσύ να το αποπληρώσεις. Κανείς ούτε κράτος ούτε τράπεζα δεν έλεγχε αν εσύ έχεις υπολογίσει σωστά ούτε και αν άπλωσες τα πόδια έξω από το πάπλωμα. Αυτό βέβαια βόλευε όλους γιατί με την τερατώδη αύξηση του αριθμού των δανείων αυξήθηκε αναλογικά και η ανοικοδόμηση, ο πλουτισμός των μεγαλοεργολάβων και όλων των επαγγελματιών που απασχολούνταν στην οικοδομή.
Στην Αμερική, την Μέκκα του καπιταλισμού, τα τελευταία χρόνια δόθηκαν δάνεια σε παράνομους μετανάστες, ακόμη και σε ανέργους τα γνωστά subprimes, τα οποία μοιάζουν με τα δάνεια των Ελληνικών τραπεζών σ’ αυτούς που συγκεντρώνουν τα χρέη των πιστωτικών καρτών σε ένα δάνειο και έχουν ενσωματωμένα τα πανωτόκια. Όσο η αξία της γης ανέβαινε όλα κυλούσαν ομαλά. Οι τράπεζες πουλούσαν τα κατασχεθέντα κοψοχρονιά για την τρέχουσα αξία αλλά σε νορμάλ τιμές για την κανονική αξία. Όταν όμως ο αριθμός των κατασχεθέντων αυξήθηκε υπερβολικά, αναγκάστηκαν οι τράπεζες να πουλήσουν σε εξευτελιστική αξία και βέβαια στο τέλος να μην μπορούν να πουλήσουν την υποτιθέμενη περιουσία τους σε γη. Φτάσαμε δε στο εξωφρενικό σημείο ο φτωχός αμερικανός να έχει δανειστεί για την αγορά ενός σπιτιού 100.000 δολάρια, αυτό να κοστίζει μετά από δυο χρόνια 60.000 με προοπτική να γίνουν 50.000, αυτός να έχει δώσει τα 10.000 δηλαδή να χρωστάει 90.000 για ένα σπίτι που κοστίζει 30-40.000 λιγότερο. Το αποτέλεσμα ήταν να μην πληρώνουν τις δόσεις τους προτιμώντας να τους κατασχέσουν το σπίτι παρά να το αποπληρώσουν. Αυτό ήταν το ξεκίνημα του γκρεμίσματος του συστήματος υπερτίμησης των πάντων και όντας μέσα στη δίνη της εξέλιξης αυτής δεν γνωρίζουμε πως θα καταλήξει. Το μόνο σίγουρο είναι ότι όπως είχε προβλέψει ο Καρλ Μαρξ, ο καπιταλισμός εξαιτίας της υπερσυγκέντρωσης του πλούτου σε λίγους οι οποίοι ελέγχουν πια τα πάντα και εξαιτίας της συρρίκνωσης της δυνατότητας κατανάλωσης από την πλευρά του εργατικού δυναμικού, θα κλονιστεί και η συνέχεια είναι απρόβλεπτη.

ΠΑΡΑΝΟΙΑ

Επιστημονικά στην Ψυχιατρική ως παράνοια ορίζεται η συμπεριφορά που χαρακτηρίζεται από σοβαρά, χρόνια αισθήματα καταδίωξης, φιλυποψίας και υπερβολικής σημασίας που έχει το άτομο για τον εαυτό του. Παρατηρείται σε πολλές ψυχιατρικές παθήσεις και σπάνια υπάρχει ως ξεχωριστή παθολογική οντότητα. Όμως είναι παρά πολύ συνηθισμένη σε όλα τα επίπεδα της ψυχολογικής ζωής, επομένως "φυσιολογική" από στατιστική άποψη, παρουσιάζεται υπερβολική σε ψυχιατρικές συνθήκες.
Η δυσκολία του ατόμου που υποφέρει από παράνοια να εμπιστευθεί τους άλλους συχνά το οδηγεί σε απομόνωση. Το άτομο μπορεί να βρίσκεται συνεχώς σε αναμονή κάποιας πολύ αρνητικής εξέλιξης και να προσπαθεί να «μαντέψει» τις σκέψεις αυτών που θέλουν το κακό του. Κυριαρχούν συναισθήματα θυμού, φόβου, καχυποψίας και σε ορισμένες περιπτώσεις οργής ή μελαγχολίας. Είναι δυνατόν μία συγκεκριμένη παρανοϊκή ιδέα να κυριαρχήσει στην ψυχική ζωή του ατόμου, ενώ στις βαρύτερες περιπτώσεις το άτομο μπορεί να ακούει φωνές που σχολιάζουν τη συμπεριφορά του, επαναλαμβάνουν τις σκέψεις του ή του δίνουν διαταγές.
Όπως αναφέρει το Associated Press, έρευνες που έγιναν σε χιλιάδες ανθρώπους στη Βρετανία, τις ΗΠΑ και άλλες χώρες κατέδειξαν ότι τα κρούσματα παράνοια αυξάνονται τα τελευταία χρόνια. Οι επιστήμονες, ωστόσο, δεν είναι σε θέση να δώσουν ένα συγκεκριμένο ποσοστό παρανοϊκών (το ποσοστό κυμαίνεται από 5-50%), λόγω κυρίως του ευρέως φάσματος ορισμού της ασθένειας.
Έρευνα του ειδικού του Ινστιτούτου Ψυχιατρικής στο πανεπιστήμιο King’s College, Ντάνιελ Φρίμαν, κατέδειξε ότι σχεδόν ένας στους τέσσερις Λονδρέζους κάνει συχνά παρανοϊκές σκέψεις. Όπως εξηγεί ο ίδιος, πρόκειται για ένα φαινόμενο που οφείλεται μεταξύ άλλων στον σύγχρονο τρόπο ζωής: καλούμαστε να βγάλουμε γρήγορα συμπεράσματα έχοντας στη διάθεσή μας ελάχιστες πληροφορίες, ενώ πολλά διφορούμενα γεγονότα οδηγούν σε παρανοϊκές σκέψεις.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι υπάρχει ένα ευρύ φάσμα στην παράνοια, από επικίνδυνες ψευδαισθήσεις που οδηγούν σχιζοφρενείς στην βία μέχρι παράλογες φοβίες που εμφανίζουν καθημερινά οι άνθρωποι. «Τώρα αρχίζουμε να ανακαλύπτουμε ότι η τρέλα είναι ανθρώπινη και ότι χρειάζεται να μελετήσουμε τους φυσιολογικούς ανθρώπους για να την καταλάβουμε», υποστηρίζει ο Τζιμ Βαν Ός, καθηγητής ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο Μάαστριχτ στην Ολλανδία.
Έρευνες με χιλιάδες ανθρώπους από την Βρετανία, τις ΗΠΑ και άλλα μέρη συμπεραίνουν ότι οι ρυθμοί της παράνοιας μειώνονται, αν και οι εκτιμήσεις των ερευνητών σχετικά με το πόσοι από εμάς έχουν παρανοϊκές σκέψεις ποικίλει, από 5 μέχρι 50 %.
Μια βρετανική έρευνα, με δείγμα 8.500 ενηλίκων, υποστηρίζει ότι το 21% των ανθρώπων σκέφτονταν πως υπήρχαν φορές που άλλα άτομα ενεργούσαν εναντίον τους. Μια άλλη έρευνα 1.000 περίπου ατόμων στη Νέα Υόρκη βρίσκει ότι το 11% θεωρούσαν ότι παρακολουθούνταν ή κατασκοπεύονταν.
Ο Ντένις Κομπς, βοηθός καθηγητή ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, μελετά την παράνοια σχεδόν μια δεκαετία. Όταν πρωτοξεκίνησε σχετικές έρευνες - κυρίως σε φοιτητές - ανακάλυψε ότι ένα 5% αυτών έκανε παρανοϊκές σκέψεις. Από πιο πρόσφατες μελέτες προκύπτει ότι το ποσοστό αυτό τριπλασιάστηκε στο 15%.
Σε ένα μικρό πείραμα στο Λονδίνο, ο Φρήμαν κατέληξε στο ότι το ένα τέταρτο των επιβατών του Μετρό πιθανώς κάνουν σκέψεις που προσδιορίζουν την έννοια της παράνοιας. Επιπλέον, 200 τυχαία άτομα πραγματοποίησαν μια -εικονικής πραγματικότητας- διαδρομή με τρένο. Πάνω από το 40% των συμμετεχόντων είχαν τουλάχιστον παρανοϊκές σκέψεις. Κάποιοι αισθάνθηκαν εκφοβισμένοι από τους «εικονικούς» συνεπιβάτες γιατί - όπως υποστήριξαν - ήταν επιθετικοί, έκαναν άσεμνες χειρονομίες ή επεδίωκαν να αρχίσουν καβγά. Ο Φρήμαν υποστηρίζει ότι στις μεγάλες πόλεις, πολλά αόριστα και διφορούμενα περιστατικά μπορούν να οδηγήσουν παρανοϊκές σκέψεις και αυτό γιατί συνεχώς πραγματοποιούμε βιαστικές κρίσεις από περιορισμένες πληροφορίες, όπως ποιο δρόμο να επιλέξουμε ή αν ένας άγνωστος είναι ή όχι επικίνδυνος.
Ο σημαντικότερος παράγοντας κατά τα συμπεράσματα της έρευνας του κυρίου Φρήμαν για την εποχή της παραληρηματικής καχυποψίας είναι ο αυξανόμενος αριθμός των ανθρώπων που ζουν στις πόλεις. Για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας οι αστικοί πληθυσμοί του πλανήτη ξεπερνούν τον αγροτικό. Το δε 2030 αναμένεται οι αστικοί πληθυσμοί να αποτελέσουν το 65% του παγκόσμιου πληθυσμού. Τα ποσοστά της παράνοιας είναι διπλάσια στις αστικές περιοχές από ότι στις αγροτικές σύμφωνα με τον Δρ Φρήμαν. Οι κοινωνικοί δεσμοί είναι χαλαρότερη στις πόλεις από ότι στις αγροτικές περιοχές και η κοινωνική απομόνωση πολύ αυξημένη στις αστικές περιοχές πράγμα το οποίο συνδέεται άρρηκτα με την εμφάνιση παρανοϊκών σκέψεων.
Επίσης ρόλο στην εμφάνιση παρανοϊκών σκέψεων έχει και η άνιση διανομή του πλούτου καθώς αποδείχτηκε ότι σε περιοχές με ευρείες ανισότητες στην κατανομή του πλούτου μειώνεται δραματικά το επίπεδο αλληλοεμπιστοσύνης μεταξύ των ανθρώπων.
Ορισμένα βίαια γεγονότα όπως η 11η Σεπτεμβρίου στην Αμερική ευνοούν την ανάπτυξη καχυποψίας. Το κλίμα τρομοκρατίας και τρομολαγνείας που ακολούθησε αύξησε δραματικά τα περιστατικά παρανοϊκής συμπεριφοράς των πολιτών της χώρας.
Τέλος στην σύγχρονη Ελλάδα τα περιστατικά παράνοιας αυξάνονται δραματικά γιατί όλη η ζωή του σύγχρονου Έλληνα εξαρτάται πια από την τηλεόραση η οποία καλλιεργεί την καχυποψία συστηματικά, γιατί αυτό πουλάει πάρα πολύ. Η τρομοκρατία των ατελείωτων δελτίων ειδήσεων που περνάει εξαιτίας της πολύωρης έκθεσης στα δελτία, βιωματικά στη συμπεριφορά του Έλληνα κάνει το σύγχρονο πολίτη επιφυλακτικό, καχύποπτο, ημιμαθή-πολύξερο και επιτείνει τη συμπεριφορά που συνάδει με τους ορισμούς της παράνοιας.
Ευτυχώς σύμφωνα με τους παραπάνω επιστήμονες η πλειονότητα των περιστατικών παρανοϊκής συμπεριφοράς δεν χρήζει ιατρικής παρακολούθησης. Δημιουργεί όμως έναν κοινωνικό ιστό πολύ ευάλωτο, σαθρό του οποίου οι προοπτικές για το μέλλον εμφανίζονται δυσοίωνες.

Σύνθημα στον τοίχο

Ο δρόμος είχε τη δική του ιστορία κάποιος την έγραψε στον τοίχο με μπογιά. Ήταν μια λέξη μοναχά ελευθερία κι έπειτα είπαν πως τον έγραψαν παιδιά.
Εξαιρετικά επίκαιρος ο στίχος του Μάνου Λοίζου, λόγω του εορτασμού της 17ης Νοέμβρη σε λίγες ημέρες από σήμερα. Εορτασμός μιας επετείου που στη δική μου γενιά (ετών 34) θυμίζει μόνο τις φλογερές σχολικές και φοιτητικές εορτές, διότι στις μέρες μας έχει εκφυλιστεί η επέτειος και η θυσία των νέων ανθρώπων για την ελευθερία του λαού και την κατοχύρωση του δικαιώματος της εκπαίδευσης για όλους τους πολίτες. Έχει εκφυλιστεί η έννοια της επετείου και γι’ αυτό φρόντισε η περίφημη γενιά του Πολυτεχνείου, η οποία αναλαμβάνοντας τις τύχες της χώρας στα χέρια της, την καταβαράθρωσε και ισοπεδώνοντας τα πάντα ισοπέδωσε και τη μνήμη της γιορτής της επετείου.
Μένει να μας θυμίζει την ημέρα σταθμό στην εξέλιξη της μεταπολιτευτικής ιστορίας της χώρας, η ανάμνηση των φοιτητικών γιορτών μας και οι φωτογραφίες από το σύνθημα στον τοίχο ‘Κάτω η Χούντα’.
Αυτό το σύνθημα είναι από τα πιο σημαδιακά ενός είδους τέχνης την οποία εξετάζει σήμερα η δημοσίευση αυτή. Η επιθυμία του ανθρώπου να δημοσιεύει ιδέες, απόψεις, αγγελίες, ανακοινώσεις και γενικά ό,τι κατά καιρούς ήθελε να γνωστοποιήσει στους πολλούς, υπάρχει από τότε που υφίστανται οι τοίχοι σε μεγάλες εκτάσεις σε αστικό περιβάλλον δηλαδή από το τέλος του προπροηγούμενου αιώνα ή τις αρχές του προηγούμενου. Χαρακτηριστικό το απόσπασμα του ‘αστού’ Ροΐδη από μία δημοσίευσή του σε περιοδικό στις αρχές του αιώνα: «Oι τοίχοι των Aθηνών διά των παντοίων επ' αυτών αγγελιών, προγραμμάτων και άλλων τοιχοκολλήσεων, κατήντησαν από τινός καιρού τόσον φλύαροι ώστε πας τις αναλογίζεται μετά λύπης τον καλό εκείνον καιρόν ότε οι τοίχοι κατηγορούντο ότι «είχον μόνον ώτα»».
Άρα το φαινόμενο εμφανίζεται από πολύ παλιά και πιθανόν ενοχλεί την κοινωνία διότι λερώνει το λευκό των τοίχων και διαταράσσει την οπτική κανονικότητα των πολιτών της εποχής εκείνης.
Σε μεταγενέστερες όμως εποχές ο τοίχος αποτελεί τον χώρο έκφρασης των απόψεων ανθρώπων που βρίσκονται στην παρανομία για διάφορους λόγους, τον χώρο έκφρασης ιδεολογιών, μηνυμάτων και συνθηματικών, συγκινητικών στίχων όπως βέβαια και τελείως άχρηστων αναφορών. Το σύνθημα στον τοίχο έχει το χαρακτηριστικό ότι αποτελεί ένα μήνυμα το οποίο δεν έχει δεδομένη χρονική διάρκεια γιατί μπορεί ο καθείς να το σβήσει σε απροσδιόριστο χρονικό διάστημα. Έτσι ένα κείμενο στον τοίχο πρέπει σε σύντομο χώρο να αναπτύξει μια συγκεκριμένη ολοκληρωμένη άποψη και να φέρει μέσα του μια δύναμη ώστε όχι μόνο να προσελκύσει το βλέμμα του περαστικού αλλά να το μαγνητίσει και να σταματήσει να το διαβάσει ώστε να περάσει το μήνυμα στο συνειδητό ή στο υποσυνείδητο του αναγνώστη.
Tο σύνθημα λοιπόν, ουδέποτε είχε αγαθές σχέσεις με ομαλούς και ήρεμους καιρούς. Σε δύσκολα και αβέβαια χρόνια βρίσκεται σε ανιούσα ένταση, ενώ αντίθετα, σε ομαλά και σίγουρα μπαίνει σε φθίνουσα πορεία. Tο ότι δηλαδή περνάει περίοδο οξύτητας και περίοδο άμβλυνσης κάτι ομολογεί. Έτσι άνθισε κατά τη διάρκεια του προηγούμενου αιώνα σε τρεις κυρίως περιόδους. Στην κατοχή και τον εμφύλιο, στην μεταπολεμική περίοδο, μια περίοδο αναβρασμού και κοινωνικών αγώνων και διεκδικήσεων και τέλος πέρασε την χρυσή περίοδό του κατά την επταετή δικτατορία. Στα μεταπολιτευτικά χρόνια τροποποιείται εκφραστικά, αποκτώντας αμιγώς πολιτική μορφή, ενώ μέσα στα τελευταία χρόνια περνάει, τόσο ως μορφή όσο και ως έκφραση, στα κοινωνικά κινήματα, μικρά ή μεγάλα, ως κύριο μέσο επικοινωνίας.
Υπάρχει σίγουρα κάτι κοινό στο μυαλό του νεαρού που έγραφε στον τοίχο ζήτω το ΕΑΜ, του άλλου νέου που έγραφε ΚΑΤΩ Η ΧΟΥΝΤΑ και του νέου που έγραψε στην τουαλέτα της Φαρμακευτικής το1994 ‘ Μέλλον μας δεν είναι ο καπιταλισμός είναι η επανάσταση και ο κομμουνισμός’.
O δημοσιογράφος Γιάννης Δημαράς, έμμονος κυνηγός συνθημάτων στη μεταπολιτευτική περίοδο, τα έχει συνάξει σε δύο βιβλία - λευκώματα: «Eμπρός στον Eτσι που Xάραξε ο Tέτοιος», (Kάκτος, 1981) και «Xίτλερ Zεις την AEK Oδηγείς», (Kάκτος, 1984), ενώ σε ένα τρίτο, «Tα Aκυρα» (Kάκτος, 1992), παρουσιάζει «γραφές» από άκυρα ψηφοδέλτια που ρίχτηκαν σε κάλπες της B΄ εκλογικής περιφέρειας Aθηνών, στις εκλογές του '92. Tαξινομημένα και αυτά κατά θεματικές κατηγορίες, όπως και τα συνθήματα δρόμου, εμφανίζουν στενή συγγένεια ως έκφραση, ασχέτως εάν συγκριτικά ελευθεριάζουν περισσότερο. Bιβλιογραφικά είναι ίσως η μόνη έως σήμερα συστηματική αποτύπωση και συνιστούν ένα «οδοιπορικό», κάτι σαν «ξενάγηση» στους «στολισμένους» με εφήμερα μηνύματα δρόμους, σε περίοδο μάλιστα ιδιαίτερης άνθησης και συγχρόνως μεταβατικής ως προς τη «γλώσσα». Tο ανάλογό του, αλλά σε πιο μικρή χρονικά κλίμακα, κάνει ο Δημήτρης Kαραδήμος στη Θεσσαλονίκη. Φοιτητής στη Σχολή Aρχιτεκτονικής, αποτυπώνει φωτογραφικά τα επιτοίχια σχόλια που συναντά στους δημόσιους χώρους της πόλης κατά την πρώτη μεταπολιτευτική περίοδο. Tα παρουσίασε σε δύο σχετικές φωτογραφικές εκθέσεις σε αίθουσες της πόλης.
Τέλος παρουσιάζουμε κάποια χαρακτηριστικά συνθήματα τα οποία παρεμβαίνουν στην εποχή τους και αφήνουν σε πολλούς από ‘μας το στίγμα τους δικαιώνοντας τον κόπο και την σπαταληθείσα φαιά ουσία αυτών που τα έγραψαν:
· ΤΟ LIFE STYLE ΕΙΝΑΙ ΜΑΓΙΚΟ ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΙ ΤΑ ΜΗΔΕΝΙΚΑ ΣΕ ΝΟΥΜΕΡΑ
· ΦΟΝΙΑΔΕΣ ΤΩΝ ΧΟΝΤΡΩΝ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΟΙ
· ΜΗΝ ΣΚΟΤΩΝΕΤΕ ΤΑ ΚΟΥΝΟΥΠΙΑ...ΑΛΛΟΙ ΣΑΣ ΠΙΝΟΥΝ ΤΟ ΑΙΜΑ
· Αν τα λάθη διδάσκουν, τότε έχω καταπληκτική μόρφωση
· Οι τοίχοι έχουν αυτιά και τα αυτιά μας τοίχους
· Συμμετέχω, Συμμετέχεις, Συμμετέχει, Συμμετέχουμε Συμμετέχετε, Αποφασίζουν
· Κάποτε καίγανε τα βιβλία, τώρα καίνε τα μυαλά
· Κουφάλα αφεντικό, κι αν μας χαμογελάς, εμείς θα κάνουμε λουφα-σαμποτάζ
· Κολόμβε, γαμώ την περιέργειά σου
· Του οχταώρου οι πεσόντες νανουρίζονται με τσόντες
· Έξω οι βάσεις από τα μαθήματα
· Λευτεριά στους φυλακισμένους τηλεθεατές
· Ας είμαστε ρεαλιστές, ας ζητούμε το αδύνατο
· ή Seamos realistas, exijamos lo imposible
· Απαγορεύεται το απαγορεύειν
· Η φαντασία στην εξουσία
· Φωνάξτε, δημιουργείστε ή ψοφήσετε.

ΑΥΛΟΚΟΛΑΚΕΣ

Αυλοκόλακας = αυλή + κόλακας. Ο κόλακας ηγεμόνα, βασιλιά ή άλλου ισχυρού πολιτικά προσώπου. Από το λεξικό της κοινής νεοελληνικής του Τριανταφυλλίδη.
Η έννοια του αυλοκόλακα άρχισε να υπάρχει από την αρχαία εποχή, τον καιρό που οι ηγεμόνες, βασιλείς , τύραννοι αποζητούσαν την παρουσία στο περιβάλλον τους τέτοιων ανθρώπων, οι οποίοι τους ήταν απαραίτητοι για την άσκηση των καθημερινών τους πρακτικών. Οι ίδιοι οι κόλακες βεβαίως αποτελούσαν τάξη ανθρώπων με συγκεκριμένο χαρακτήρα και ιδεολογία και ήταν προφανές ότι μόνο αυτό μπορούσαν να κάνουν στη ζωή τους και τίποτε άλλο.
Στο πέρασμα των αιώνων η τάξη των αυλοκολάκων εξελισσόταν και έπαιρνε τη θέση της στο πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι, προσαρμοζόμενη κάθε φορά στην ανάλογη εποχή. Άνθισε στη ρωμαϊκή εποχή, δεν έλειψε απ’ το Βυζάντιο, έπαιξε το σημαντικό ρόλο της κατά το Μεσαίωνα και έφτασε μέχρι και τους προηγούμενους αιώνες.
Φτάσαμε λοιπόν στη σημερινή εποχή, κατά την οποία και σύμφωνα με τα λεγόμενα των σύγχρονων πολιτικών διάγουμε τη φάση του θριάμβου της δημοκρατίας και της πιο μεγαλειώδους εφαρμογής της. Αυτό κατά αυτούς συμβαίνει κυρίως από τα χρόνια της αποκατάστασης της δημοκρατίας και μετά, δηλαδή κατά τα χρόνια της μεταπολίτευσης. Στη σημερινή εποχή λοιπόν και ενώ θα περίμενε κανείς να μην υφίσταται καν η έννοια του αυλοκόλακα, διότι δεν υπάρχει ολιγαρχικό καθεστώς, τύραννοι και βασιλείς στη χώρα μας, εντούτοις έχει αναπτυχθεί μία περίεργη τάξη αυλοκολάκων γύρω από τους εκλεγμένους του πολιτεύματός μας, η οποία έχει και συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Είναι συνήθως άνθρωποι χασομέρηδες, με όλα τα χαρακτηριστικά του κηφήνα, δηλαδή του τύπου που προσπαθεί να επωφελείται χωρίς να δουλεύει, κατώτατα κομματικά στελέχη τα οποία νομίζουν ότι διακρίνονται στον κύκλο τους όντας προσκολλημένοι και εμφανιζόμενοι δίπλα σε κάποιον πολιτικό ή άνθρωποι που προσβλέπουν στην εκπλήρωση των επιθυμιών και των στόχων τους με πλάγιους τρόπους.
Δυστυχώς η τάξη αυτή είναι πολυπληθής και αυξάνεται συνεχώς εξαιτίας της απόγνωσης του λαού και των τεράστιων οικονομικών και κοινωνικών προβλημάτων του. Η υποσχεσιολόγία και οι φρούδες ελπίδες που καλλιεργούν με επιστημονικό τρόπο οι πολιτικοί και οι πολιτευόμενοι στο λαό, αυξάνει τους προσκολλημένους δίπλα τους ακόμη και σε εποχές έντονης απαξίωσής τους, όπως η σημερινή. Με τον τρόπο αυτό οι πολιτικοί εξυπηρετούν την επικοινωνία τους, γιατί οι επικοινωνιολόγοι ισχυρίζονται ότι ένας πολιτικός φαίνεται καλύτερος στα μάτια του κόσμου εκτός των άλλων, όταν συνοδεύεται από πολλούς.
Η φυλή των αυλοκολάκων συσπειρώνεται κυρίως σε προεκλογικές περιόδους γύρω από τους άρρωστους με το μικρόβιο της πολιτικής και θλιμμένος παρακολουθείς τον αξιοθρήνητο και αξιολύπητο θίασό τους, να επαναλαμβάνει το άθλιο έργο του, εμφανιζόμενος σε ποταπά καφενεία μπρος στο ταλαιπωρημένο και τυραννισμένο κοινό του.

κρεατοφαγία

Μεσογειακή διατροφή
Ένα δημοσίευμα του ένθετου της Καθημερινής ΟΙΚΟ σε κάνει και αναθεωρείς τη σκέψη σου για τη διατροφή σου συνολικά. Θέτει προβληματισμούς για το ενεργειακό αποτύπωμα του καθενός σε άμεση εξάρτηση με τη διατροφή του και προτείνει λύσεις με βάση τη μεσογειακή διατροφή ώστε η υγιεινή διατροφή να συνοδεύεται και με τη μικρότερη δυνατή βλάβη για το περιβάλλον. Με αφορμή το άρθρο αυτό θα διατυπωθούν παρακάτω κάποιες σκέψεις για τη διατροφή μας σε ατομικό επίπεδο, διότι η αρχή του ιστολογίου είναι ότι θα πρέπει πρώτα να αλλάξουμε τον εαυτό μας για να αλλάξουν συμπεριφορά οι κοινωνικές δομές, οι λαοί, ο πλανήτης όλος. Είναι απίστευτο και όμως αληθινό. Κάθε ζουμερή μπριζόλα που φτάνει στο πιάτο μας «κοστίζει» στον πλανήτη τις ίδιες εκπομπές ρύπων του θερμοκηπίου όσο και η οδήγηση απόστασης 30 χιλιομέτρων. Για την παραγωγή μόλις ενός κιλού μοσχαρίσιου κρέατος η ατμόσφαιρα επιβαρύνεται με 36,4 κιλά διοξειδίου του άνθρακα και δαπανάται ενέργεια ίση με αυτήν που χρειάζεται για να μείνει αναμμένη μια λάμπα των 100 βατ για 20 μέρες. Τελικά η εμμονή μας σε μια αμιγώς κρεατοφαγική διατροφή έχει ενεργειακές, άρα και περιβαλλοντικές, επιπτώσεις πολύ πιο σοβαρές από ό,τι ίσως νομίζαμε. Η λύση βεβαίως δεν είναι να περάσουμε στο άλλα άκρο και να πάμε σε αμιγώς χορτοφαγική διατροφή ή να νιώθουμε ένοχοι κάθε φορά που τρώμε ένα κομμάτι κρέας. Μπορούμε όμως να μειώσουμε δραστικά την ποσότητα κόκκινου κρέατος που τρώμε καθημερινά. Σύμφωνα με τη μεσογειακή διατροφή, δεν χρειαζόμαστε περισσότερα από 60 γραμμάρια κρέατος την εβδομάδα. Ο μέσος Έλληνας καταναλώνει 100 γραμμάρια την ημέρα. Αυτό δεν επιβαρύνει μόνο την υγεία του, αλλά κυρίως το περιβάλλον.
Με δεδομένο ότι το έτος 2050 η παγκόσμια κατανάλωση κρέατος θα έχει σκαρφαλώσει στα 465 εκατομμύρια τόνους από 230 εκατομμύρια που υπολογίζονταν για το 2000, δεν ήταν τυχαία η πρόσφατη παρέμβαση του δρος Ρατζέντρα Πατσάουρι, προέδρου της Διακυβερνητικής Επιτροπής του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή, ο οποίος κάλεσε τους πολίτες να αποκλείσουν για μία μέρα έστω την εβδομάδα το κρέας από το πιάτο τους, προκειμένου να συνεισφέρουν στον αγώνα κατά της κλιματικής αλλαγής.
Όταν, μιλώντας για το ενεργειακό αποτύπωμα της διατροφής μας, αναφερόμαστε στο κρέας, εννοούμε κυρίως το κόκκινο και ειδικά το βοδινό/μοσχαρίσιο. Και αυτό, γιατί:
Η αγελάδα... χωνεύει! Λόγω των ζυμώσεων στο πεπτικό της σύστημα η αγελάδα, όπως κάθε μηρυκαστικό, παράγει μεθάνιο, ένα αέριο 23 φορές πιο επιβλαβές από το διοξείδιο του άνθρακα όσον αφορά το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Η σύνθεση της ζωοτροφής επηρεάζει μεν τον τρόπο με τον οποίο αυτή διασπάται στα έντερα των μηρυκαστικών και συνεπώς την παραγόμενη ποσότητα μεθανίου, ωστόσο καταλυτικό ρόλο παίζει το ίδιο το ζώο. Χαρακτηριστικά, μια αγελάδα μπορεί να παράγει από 100 έως και 200 λίτρα μεθανίου καθημερινά, ενώ ένα πρόβατο μόλις 30.

Τα χημικά λιπάσματα για την παραγωγή ζωοτροφών και η κοπριά των βοοειδών ευθύνονται για την απελευθέρωση σημαντικών ποσοτήτων υποξειδίου του αζώτου, το οποίο είναι 296 φορές πιο ισχυρό από το διοξείδιο του άνθρακα ως προς την ικανότητά του να δεσμεύει θερμότητα και παραμένει στην ατμόσφαιρα κατά μέσο όρο για 114 χρόνια.

Η κτηνοτροφία ευθύνεται για το 65% του ανθρωπογενώς παραγόμενου υποξειδίου του αζώτου, κυρίως από τις κοπριές.

Η κτηνοτροφία καταναλώνει μεγάλες ποσότητες γλυκού νερού, το οποίο αρδεύεται για την παραγωγή ζωοτροφών. Υπολογίζεται ότι σε κάθε λίτρο αγελαδινού γάλακτος αναλογούν 990 λίτρα νερού.

Όσο πιο τεχνολογικά προηγμένη είναι η αγροτική περιοχή στην οποία γίνεται η κτηνοτροφία τόσο περισσότερο συμβάλλει, λόγω των υποδομών και του ενεργοβόρου εξοπλισμού, που χρησιμοποιεί στην κλιματική αλλαγή. Το πρόβλημα δεν προκύπτει τόσο από την άμεση κατανάλωση ενέργειας για τη χρήση γεωργικών μηχανημάτων όσο από την έμμεση, που προορίζεται για την παραγωγή ζωοτροφών, λιπασμάτων, σπόρων και την κατασκευή των υποδομών. Έτσι, κατά μέσο όρο για ένα λίτρο αγελαδινού γάλακτος απαιτούνται 250 γραμμάρια σε ισοδύναμα πετρελαίου, ενώ για ένα κιλό μοσχαρίσιο κρέας 1.550 γραμμάρια σε ισοδύναμα πετρελαίου, όπου 1 ισοδύναμο πετρελαίου αντιστοιχεί σε 0,75 λίτρα βενζίνης.
Εκτός αυτών σύμφωνα με έρευνες των διαιτολόγων η κατανάλωση κόκκινου κρέατος σχετίζεται άμεσα με την εμφάνιση προβλημάτων όπως η παχυσαρκία, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, διάφορες μορφές καρκίνου. Κατά συνέπεια, είναι αναγκαία η μείωσή του σε συχνότητα που δεν θα ξεπερνά τις 1 - 2 φορές μηνιαίως. Αντί αυτού, η κάλυψη των αναγκών σε πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας, σίδηρο και βιταμίνη Β12 μπορεί να επιτευχθεί μέσω της κατανάλωσης λευκού κρέατος όπως το ψάρι, θαλασσινών που αποτελούν εξαιρετική πηγή σιδήρου και βιταμίνης Β12, γαλακτοκομικών προϊόντων, αυγού και συνδυασμών τροφών φυτικής προέλευσης όπως τα όσπρια, το ρύζι, οι ξηροί καρποί, το ταχίνι.
Άρα μπορούμε ως πρώτη αντίδραση ο καθένας από εμάς να προχωρήσει στα παρακάτω για να αλλάξουμε τον εαυτό μας, τον διπλανό μας και μετά να διεκδικήσουμε μαζική αλλαγή διατροφικών συνηθειών:
Περιορίζουμε σταδιακά την κατανάλωση κόκκινου κρέατος.

Βάζουμε στην καθημερινή μας διατροφή τα όσπρια, το ψάρι, τα θαλασσινά.

Ανακαλύπτουμε (ξανά) τις ευεργετικές ιδιότητες της μεσογειακής διατροφής.

Προτιμούμε το βιολογικό κρέας έναντι του συμβατικού.

Μαγειρεύουμε τις ποσότητες που χρειάζονται για να καλύψουν τις ανάγκες μας.

Δεν πετάμε φαγητό στα σκουπίδια.

βιβλιοπαρουσιαση

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
Τον Σεπτέμβριο του 2008 κυκλοφόρησε ένα βιβλίο κυρίως τοπικού αλλά και ευρύτερου σε επίπεδο περιφέρειας ενδιαφέροντος. Το τοπικό ενδιαφέρον αφορά στην επαρχία Νέστου Καβάλας και το ευρύτερο στην περιφέρεια της ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Φέρει τον χαρακτηριστικό τίτλο Ταραγμένα χρόνια στο Νέστο Κατοχή Αντίσταση Εμφύλιος, από τις εκδόσεις Νιραγός.
Συγγραφέας είναι ο Νίκος Χατζηνικολάου ο περίφημος Καπετάν Μαύρος, ο οποίος έδρασε στην περιοχή του Νέστου ως πολεμιστής αρχικά και αργότερα ως καπετάνιος τάγματος του ΕΛΑΣ στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας πολέμησε με το δημοκρατικό στρατό στο Γράμμο και το Βίτσι και έφυγε από το 1949 από τη μητέρα πατρίδα του, καταλήγοντας να ζήσει ως πολιτικός πρόσφυγας στην Πολωνία όπου και άφησε την τελευταία του πνοή το 1985. Στην ουσία το κείμενο αυτό γράφτηκε από τον Μαύρο κατά τη διάρκεια της ζωής του στην Πολωνία και είναι βασισμένο σε ένα πρόχειρο ημερολόγιο που κρατούσε ως πολεμιστής κατά τη διάρκεια των μακρόχρονων αγώνων του. Το πρωτότυπο κείμενο εμπιστεύτηκε ο Χατζηνικολάου στον κύριο Σπύρο Ρούλη, ο οποίος επιμελείται και εκδίδει το κείμενο το 2008.
Φαίνεται η επιμέλεια του κειμένου να μην έχει μεταβάλλει το αρχικό κείμενο, δηλαδή ο Ρούλης δεν φαίνεται να επεμβαίνει στο πρωτότυπο του Μαύρου. Αυτό προκύπτει από μελέτη κειμένων που φέρεται να έγραψε ο Καπετάν Μαύρος τα οποία βρίσκονται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους τα οποία έχουν το ίδιο ύφος, χρησιμοποιούνται οι ίδιοι ιδιωματισμοί και πανομοιότυπες εκφράσεις από τον Μαύρο και εν γένει κινούνται στο ίδιο πλαίσιο σκέψης και πολιτικής και κοινωνικής τοποθέτησης.
Το βιβλίο αυτό στην ουσία είναι το πρώτο κείμενο που ασχολείται με το αντάρτικο στην επαρχία Νέστου τόσο ρεαλιστικά και από τόσο κοντά. Γράφτηκαν και κάποια άλλα βιβλία για το αντάρτικο στην περιοχή, όλα όμως είχαν ένα κοινό χαρακτηριστικό: Δεν ακουμπούσαν ευαίσθητα ζητήματα της περιόδου, δεν αναφέρονταν πρόσωπα ονομαστικά και καταστάσεις με λεπτομέρειες οι οποίες αγγίζουν ζώντες πολίτες της περιοχής ή συγγενείς αυτών.
Έρχεται λοιπόν το βιβλίο αυτό να περιγράψει με σκληρό τρόπο λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής του αγώνα κατά του στυγνού Βούλγαρου κατακτητή, κατά των δωσίλογων του Έθνους και να δώσει ονόματα αγωνιστών κατά του κατακτητή αλλά και ανθρώπων που συνεργάστηκαν στενά με αυτόν. Συμβάλλει σημαντικά στην ιστορική έρευνα γιατί δίνει πολύτιμα στοιχεία στον ερευνητή: Από τις μάχες στο Νέστο και στα δυτικά των Ορέων της Λεκάνης μέχρι το Γράμμο, την Αλβανία, το Μπούλκες, το Δημοκραυικό Στρατό, το ΚΚΕ και τη δράση του κατά την αντίσταση και τον εμφύλιο μέχρι και τη δολοφονία του δημοσιογράφου Πόλκ.
Πρέπει να τονίσουμε το γεγονός ότι είναι μία θεώρηση της ιστορίας από την αριστερή της πλευρά και όσο πιο αντικειμενικός να προσπαθεί να είναι κάποιος σίγουρα το κείμενό του θα φέρει συναισθηματική φόρτιση λόγω της προσωπικής συμμετοχής του συγγραφέα στα γεγονότα. Θα πρέπει ο αναγνώστης να διαβάσει όλες τις πλευρές της θεώρησης της ιστορίας για να βγάλει ασφαλή συμπεράσματα.
Μολαταύτα το βιβλίο αυτό αποτελεί σημαντικό βήμα στην έρευνα μιας περιόδου που ακόμα δεν ‘ακουμπιέται’ εύκολα.

οι οικονομικες φουσκες

Το άρθρο αυτό είναι αναδημοσίευση από την Kαθημερινή της Κυριακής 5/12/2008 του Πάσχου Μανδραβέλη. Δείχνει την επανάληψη της ιστορίας στο ζήτημα των οικονομικών κρίσεων που συνέβησαν κατά καιρούς.

Το Παγκοσμιο Χωριο
Το παιχνίδι της τουλίπας

Tου Πασχου Μανδραβελη
Τον 17ο αιώνα η Oλλανδία ήταν μια ευημερούσα χώρα. Oι άνθρωποί της εμπορεύονταν στις τέσσερις γωνιές της οικουμένης. O πλούτος στα κρατικά και ιδιωτικά θησαυροφυλάκια συσσωρευόταν και οι ευκατάστατοι πολίτες της χώρας έψαχναν νέες διεξόδους για να επενδύσουν. Kανείς δεν ξέρει πώς ξεκίνησε η φρενίτιδα της τουλίπας, όλοι όμως θυμούνται πώς τέλειωσε. Πιθανώς κάποιοι πίστεψαν πως βρήκαν το εμπόρευμα του μέλλοντος, τη μετοχή που θα τους έκανε για πάντα πλούσιους. Oι διογκωμένες προσδοκίες έφερναν αγοραστές, οι οποίοι ανέβαζαν τις τιμές. H άνοδος των τιμών με τη σειρά της έφερνε νέους αγοραστές. Ηταν ένας σπειροειδής κύκλος προσδοκιών που αυτοεκπληρωνόταν. Στην κορύφωση της χρηματιστηριακής έκρηξης του 17ου αιώνα ο «Αιώνιος Αύγουστος», μια σπάνια τουλίπα μαύρου χρώματος, έκανε όσο ένα σπίτι στο κέντρο του Αμστερνταμ. Στις 3 Φεβρουαρίου του 1637 το χρηματιστήριο της τουλίπας κατέρρευσε σε μια μέρα και το λουλούδι αυτό έγινε σύμβολο της χρηματιστηριακής κερδοσκοπίας. Tότε όλοι θυμήθηκαν πως σε όλο αυτό το παιχνίδι της τουλίπας, δεν υπήρχαν καθόλου... τουλίπες! Oι άνθρωποι επένδυαν σε futures τουλίπας. Xρηματοδοτούσαν τη σπορά του λουλουδιού και συναλλάσσονταν με τα δικαιώματα που θα είχαν στον καρπό. Aγόραζαν και πουλούσαν πιθανές αποδόσεις. Κερδοσκοπικές μανίες υπήρξαν πάρα πολλές στην ιστορία. Οσες και οι καταρρεύσεις. Κάθε φορά οι επενδυτές (που αν αποτύχουν ονομάζονται κερδοσκόποι) θεωρούν τις αγορές άτρωτες. Στα 1720 κατέρρευσε η αγορά προσδοκιών που είχε δημιουργηθεί με τον «απέραντο πλούτο των Nότιων Θαλασσών». Στα 1820 έσκασε η φούσκα των «αναδυόμενων αγορών» της Λατινικής Αμερικής και στα 1840 τέλειωσε το «μπουμ» των σιδηροδρομικών μετοχών. Tο εκπληκτικότερο είναι η επαναλαμβανόμενη ύβρις των ανθρώπων προς το άγνωστο μέλλον. Στα 1690 ο Σκώτος χρηματιστής John Law είχε αναπτύξει μια προκεχωρημένη θεωρία πιθανοτήτων για αέναα κέρδη. Ηταν ο αρχιτέκτονας ενός συστήματος που ονομάστηκε «αεροπλανάκι του Mισισιπί», το οποίο φυσικά χρεοκόπησε.
Kατά τη διάρκεια κάθε χρηματιστηριακού πυρετού, τα πράγματα μοιάζουν πρωτοφανή. Πολλοί πιστεύουν και όλοι ισχυρίζονται πως βρέθηκε το κέρας της Αμάλθειας. Στη δεκαετία του 1980 ήταν οι Γιαπωνέζοι που πίστευαν ότι το χρηματιστήριο και η αγορά ακινήτων θα είχαν διαρκή άνοδο. Tο οικονομικό μπουμ είχε το όνομα «μπαμούρου», ήτοι «η οικονομία της φούσκας». Oι επιχειρήσεις της Iαπωνίας έπαιζαν με τις μετοχές τους και ο δείκτης τιμών του χρηματιστηρίου του Tόκιο δεκαπλασιάστηκε σε λίγα χρόνια. Nοικοκυρές και απλοί εργαζόμενοι επισκέπτονταν καθημερινά τους χρηματιστές τους και κάθε βράδυ ήταν κατά τι πιο πλούσιοι. Aναπτύχθηκε η τάξη των «σιντζρινούι», των νεόφερτων στο χρηματιστήριο (που αντίθετα με τους προγόνους τους οι οποίοι δούλευαν σκληρά) ζούσαν με τον... «αέρα τους». Oι γιαπωνέζικες τράπεζες μετρούσαν τα χρηματιστηριακά τους κέρδη ως κεφάλαιο, γεγονός που τους επέτρεπε να δανείζουν περισσότερα. O δανεισμός γινόταν για αγορά μετοχών και γης και οι αξίες συνέχισαν να φουσκώνουν. Στα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1980 το οικόπεδο του Aυτοκρατορικού Παλατιού της Iαπωνίας άξιζε περισσότερο από ολόκληρη την Kαλιφόρνια. Φοβούμενη το χειρότερο η Kεντρική Tράπεζα της Iαπωνίας αύξησε ελαφρώς τα επιτόκια δανεισμού. Tο (έστω ελάχιστα) ακριβότερο χρήμα σταμάτησε τη ροή ανατροφοδότησης της φούσκας. Δεν υπήρξε κραχ, αλλά το χρηματιστήριο του Tόκιο έχασε σιγά σιγά 60% της αξίας του. Η Iαπωνία έκανε χρόνια να ορθοποδήσει.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 αναπτύχθηκε η μεγαλύτερη σε ένταση χρηματιστηριακή μανία όλων των εποχών. Οι μετοχές του Διαδικτύου έφτασαν να αξίζουν ένα τρισ. δολάρια, κάτι που θύμιζε τη «φούσκα των σιδηροδρόμων» του 19ου αιώνα. Oι προφητείες περί ανόδου των μετοχών ήταν αυτοεκπληρούμενες. Για παράδειγμα, υπάρχει μια εταιρεία που ακόμη λειτουργεί στο Internet και ειδικεύεται σε δημοπρασίες αεροπορικών εισιτηρίων. Oι αεροπορικές εταιρείες βάζουν μέσα στους υπολογιστές τις προσφορές τους και οι πελάτες τα αγοράζουν από το σπίτι τους. Την εποχή της μεγάλης φούσκας των dot.com η νέα αυτή εταιρία είχε τότε χρηματιστηριακή αξία μεγαλύτερη από τη συνολική αξία των τριών μεγαλύτερων αεροπορικών εταιρειών των HΠA, «American», «United» και «Delta», οι οποίες στο κάτω κάτω της γραφής είχαν τα αεροπλάνα. Οι νέες τεχνολογίες και οι νέες βιομηχανίες εξάπτουν πάντα την κερδοσκοπική φαντασία των επενδυτών. Αυτό το παρατήρησε πρώτος ο μεγάλος Αυστριακός οικονομολόγος Τζόσεφ Σουμπέτερ, ο οποίος πίστευε ότι οι άνθρωποι υπερεκτιμούν τα ενδεχόμενα κέρδη. Ακόμη και η μανία της τουλίπας είχε μακροπρόθεσμα πραγματική βάση: η ολλανδική ανθοκομική βιομηχανία σήμερα είναι η μεγαλύτερη στον κόσμο και η αξία των επιχειρήσεων είναι πολύ μεγαλύτερη από τα χρήματα που επενδύθηκαν και χάθηκαν τον 18ο αιώνα. Για τον νομπελίστα Αμερικανό οικονομολόγο οι κερδοσκοπικές μανίες αποτυγχάνουν επειδή επικρατεί λάθος αντίληψη του χρόνου. «Μια υπερτιμημένη χρηματιστηριακή αγορά», είχε γράψει, «προσπαθεί να συμπιέσει το μέλλον σε μερικές μέρες και να συλλάβει τη σημερινή αξία όλων των μελλοντικών πραγμάτων». Αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές σήμερα που οι επιχειρήσεις του Διαδικτύου αρχίζουν να παρουσιάζουν αξιοσημείωτα κέρδη. Η φρενίτιδα των dot.com φούσκωσε τους χρηματιστηριακούς δείκτες (ο Nasdaq είχε ξεπεράσει στις αρχές της χιλιετίας τις 6.000 για να καταβαραθρωθεί στις 1.500 μονάδες μέσα σε λίγους μήνες) αλλά η πλημμύρα των επενδύσεων κατά τη διάρκεια του πυρετού άφησε πίσω της πολλά επιχειρηματικά πτώματα, νέες τεχνολογίες και υποδομές για να υπάρξει πραγματική οικονομική ανάπτυξη. Η κρατική παρέμβαση
Κανείς δεν ξέρει το μέγεθος και το βάθος της σημερινής κρίσης. Ακόμη και τα νούμερα που αφορούν τα «τοξικά χρηματοπιστωτικά προϊόντα» δεν μπορούν να εκτιμηθούν με ακρίβεια. Αλλοι μιλούν για ένα τρισ. δολάρια και άλλοι για εβδομήντα. Το κυριότερο όμως είναι ότι δεν ξέρουμε αν η σημερινή κρίση επηρεάσει την πραγματική οικονομία ή θα περιοριστεί στον κερδοσκοπικό αέρα. Η ιστορία μόνο νύξεις μπορεί να κάνει. Οσο κι αν φανεί περίεργο, η κατάρρευση της αγοράς τουλίπας δεν προκάλεσε κατάρρευση της ολλανδικής οικονομίας. Υπήρξαν αναταράξεις και χρεοκοπίες, αλλά δεν μετατράπηκε σε πραγματική οικονομική κρίση. Αντιθέτως, έπειτα από λίγα χρόνια κι ένα αντίστοιχο κερδοσκοπικό πυρετό, 100 από τις 140 βρετανικές επιχειρήσεις που λειτουργούσαν το 1693 οδηγήθηκαν σε χρεοκοπία. Η πρώτη κερδοσκοπική κρίση στην ιστορία που έγινε οικονομική έκρυβε κι ένα άλλο βρόμικο μυστικό. Οπως ιστορεί ο Edward Chancellor «το κόστος του πολέμου με τη Γαλλία υπερέβαινε τα δημόσια έσοδα και η βρετανική κυβέρνηση στράφηκε στο παλιό αντίδοτο της μείωσης της περιεκτικότητας των νομισμάτων σε πολύτιμα μέταλλα». Η κυκλοφορία του πληθωριστικού χρήματος έκανε τους ανθρώπους να αποθησαυρίζουν τα παλιά νομίσματα και το 1696 ο χρονικογράφος Τζον Εϊβελιν έγραφε στο ημερολόγιό του για την έλλειψη νομισμάτων «όχι μόνο για τη λειτουργία των μικρών επιχειρήσεων, αλλά και για την αγορά των καθημερινών ειδών».